:: दि महाराष्ट्रीयन

संशोधकांच्या एका पथकाने एक अग्रगण्य 'मायक्रोस्टेंट' अनावरण केले आहे जे काचबिंदू, जो एक सामान्य पण कमजोर डोळ्यांचा आजार आहे , हे काचबिंदू उपचारांमध्ये परिवर्तन घडवून आणू शकते.

जगभरात दृष्टी कमी होण्याचे एक प्रमुख कारण म्हणजे काचबिंदू - २०२० मध्ये, त्यामुळे ७.७ दशलक्ष लोक अंध किंवा दृष्टिहीन झाले.

ग्लॉकोमा : डोळ्यांचा मूक शत्रू

ग्लॉकोमा हा डोळ्यांचा एक गंभीर आजार असून तो हळूहळू दृष्टी कमी करतो. या आजाराला "मूक चोर" (Silent thief of sight) असेही म्हटले जाते, कारण सुरुवातीच्या टप्प्यात याची लक्षणे स्पष्ट जाणवत नाहीत आणि अनेकदा उशिरा लक्षात येते. जगभरातील आंधळेपणाचे हे एक महत्त्वाचे कारण मानले जाते.

ग्लॉकोमा म्हणजे काय?

डोळ्यांमध्ये एक प्रकारचा द्रव (Aqueous Humor) सतत तयार होतो व वाहतो. हा द्रव बाहेर जाण्याचा मार्ग अडला किंवा अडथळा निर्माण झाला तर डोळ्यातील दाब (Intraocular Pressure) वाढतो. हा वाढलेला दाब डोळ्याच्या "ऑप्टिक नर्व्ह" (Optic Nerve) वर परिणाम करतो व त्यामधील पेशी हळूहळू नष्ट होतात. त्यामुळे दृष्टी कमी होऊ लागते.

ग्लॉकोमाचे प्रकार

ओपन अँगल ग्लॉकोमा (Open Angle Glaucoma)
- सर्वात सामान्य प्रकार.
- हळूहळू दृष्टी कमी होते, सुरुवातीस कोणतीही लक्षणे नसतात.
अँगल क्लोजर ग्लॉकोमा (Angle Closure Glaucoma)
- अचानक डोळ्यात वेदना, डोकेदुखी, उलट्या, दृष्टी धूसर होणे.
- हा आपत्कालीन (Emergency) प्रकार असून त्वरित उपचार आवश्यक असतात.
जन्मजात ग्लॉकोमा (Congenital Glaucoma)
- लहान बाळांमध्ये आढळतो.
- डोळे मोठे होणे, पाणी येणे, प्रकाश सहन न होणे ही लक्षणे दिसतात.

ग्लॉकोमाची लक्षणे

सुरुवातीला लक्षणे जवळपास नसतात.
परिघीय (Peripheral) दृष्टी कमी होऊ लागते.
वस्तू धूसर दिसणे.
रात्री कमी दिसणे.
डोळ्यांत वेदना किंवा जडपणा वाटणे.

निदान कसे करतात?

डोळ्यातील दाब मोजणे (Tonometry).
ऑप्टिक नर्व्ह तपासणे.
दृश्य क्षेत्र (Visual Field Test) तपासणी.
OCT (Optical Coherence Tomography) द्वारे नर्व्हची तपासणी.

उपचार पद्धती

औषधे (डोळ्याचे ड्रॉप्स): डोळ्यातील दाब कमी करण्यासाठी.
लेझर उपचार: द्रवाचा निचरा सुधारण्यासाठी.
शस्त्रक्रिया: औषधे व लेझर उपयोगी न ठरल्यास.

प्रतिबंध व काळजी

४० वर्षांनंतर नियमित नेत्रतपासणी करणे.
कुटुंबात ग्लॉकोमाचा इतिहास असल्यास विशेष काळजी घेणे.
डोळ्यांमध्ये पाणी येणे, धूसर दिसणे, चष्मा बदलूनही दृष्टी सुधारत नसेल तर नेत्रतज्ज्ञांचा सल्ला घेणे.

निष्कर्ष

ग्लॉकोमा हा आजार हळूहळू आणि लक्षणे न दाखवता दृष्टी हिरावून घेतो. मात्र, वेळेवर निदान व योग्य उपचार घेतल्यास दृष्टी गमावण्यापासून बचाव होऊ शकतो. म्हणून नियमित नेत्रतपासणी हीच ग्लॉकोमावरची सर्वात प्रभावी ढाल आहे.